$(document).ready(function() { $('.container-wrap #author-bio #author-info a').on('click tap', function(event) { event.preventDefault(); }); });

kontakt





Zapoznałem się i akceptuję politykę prywatności oraz klauzulę informacyjną
polityka prywatności | klauzula informacyjna

Czym jest biobankowanie?

Termin „biobankowanie” po raz pierwszy został użyty w publikacji naukowej w latach 90. XX wieku, a już w roku 2009 magazyn Time określił biobankowanie jedną z dziesięciu idei, które zmieniają świat. Biobankowanie to coraz prężniej rozwijająca się dziedzina, z której korzyści odnoszą wszystkie zaangażowane osoby – lekarze, naukowcy oraz pacjenci, którzy decydują się na umieszczenie swojego materiału biologicznego w biobanku. 

Biobankowanie to usystematyzowane przechowywanie różnego rodzaju próbek materiału biologicznego, które mogą stanowić materiał wykorzystywany w badaniach, głównie naukowych.

Biobanki na świecie

Obecnie na świecie funkcjonują tysiące biobanków, często specjalizujących się w przechowywaniu materiału biologicznego konkretnego typu. Istnieją biobanki gromadzące materiał biologiczny powiązany z jedną, konkretną grupą chorób, biobanki skupiające się na pozyskiwaniu próbek poszczególnych typów nowotworów czy biobanki populacyjne. 

Biobanki populacyjne

Biobanki populacyjne zajmują się przechowywaniem próbek pochodzących od mieszkańców danego państwa lub określonego regionu, niezależnie od ich stanu zdrowia. Jednym z najbardziej znanych biobanków populacyjnych jest UK Biobank, wyróżniający się ogromną ilością prac naukowych, które powstały dzięki wykorzystaniu do badań zgromadzonych w nim próbek. Innym przykładem biobanku populacyjnego jest estońskie repozytorium (The Estonian Genome Center, EGCUT) gromadzące próbki pochodzące od około 5% populacji całego kraju. 

Przykłady biobanków można mnożyć również na innych kontynentach. W Szanghaju powstał biobank ukierunkowany na zbieranie próbek od osób mieszkających w tym regionie i badaniu jak środowisko, styl życia oraz geny mieszkańców terenów podmiejskich wpływają na ryzyko zachorowania na wybrane choroby niezakaźne.

Funkcjonowanie biobanków populacyjnych jest niezwykle cenne z perspektywy specjalistów zajmujących się zdrowiem publicznym czy epidemiologią. Dzięki nim możliwe jest uaktualnianie statystyk na temat ogólnego stanu zdrowia społeczeństwa na świecie. Badania naukowe przeprowadzone na tkankach ludzkich są szansą na skuteczniejszą profilaktykę chorób cywilizacyjnych – głównie sercowo-naczyniowych i onkologicznych.

Wpływ biobanków na rozwój farmakologii

Badania prowadzone na materiale biologicznym zdeponowanym w biobankach, mogą pomóc w rozwoju farmakologii i opracowywaniu nowych leków, jak również w udoskonaleniu terapii z wykorzystaniem leków już istniejących. 

Dzięki badaniom prowadzonym na próbkach nowotworów zgromadzonych w biobankach możliwe jest określenie zmian genetycznych (wariantów genetycznych), które napędzają niekontrolowany wzrost i namnażanie się komórek. Takie badania stwarzają szansę na opracowanie nowych leków celowanych, dostosowanych do konkretnych zmian genetycznych. Leki celujące w konkretne zaburzenie w komórkach nowotworowych mają za zadanie blokować nieprawidłowo działające ścieżki molekularne. 

Działalność biobanków wpływa również na poznanie częstotliwości występowania wariantów genetycznych związanych ze zmianą metabolizmu wielu leków przyjmowanych przez pacjentów. Do tych genów należą między innymi geny: CYP2C19, CYP2C9 czy VKORC1. W zależności od posiadanego wariantu genetycznego pacjent może w odmienny sposób zareagować na leki przeciwzakrzepowe, przeciwbólowe czy zobojętniające kwas żołądkowy. Taka zmienność populacyjna sugeruje konieczność wykonywania badań genetycznych, które mogą okazać się pomocne w typowaniu najbardziej skutecznych leków i ich dawek w stosunku do posiadanych wariantów genetycznych, minimalizując jednocześnie ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. 

Onkologia - rozwój dzięki biobankowaniu

O nowotworach wiadomo coraz więcej, jednak przed naukowcami zajmującymi się onkologią, wciąż pozostaje wiele pytań bez odpowiedzi. Dalsze opracowywanie terapii, poszukiwanie wariantów genetycznych napędzających proces nowotworzenia czy identyfikacja  nowotworów o nieznanym pochodzeniu tkankowym*, wydaje się być wyzwaniem na miarę XXI wieku. 

Przechowywanie w biobankach próbek nowotworów umożliwia wykonanie badań z użyciem nowoczesnych technik, które pozwalają poznać genetyczną przyczynę procesu nowotworzenia. Jedną z technologii sprawdzających się w tego typu badaniach jest analiza całego genomu oparta na WGS (ang. Whole Genome Sequencing). Wymaganiem uzyskania wysokiej jakości wyników z przeprowadzonej analizy jest wykorzystanie do badań świeżej tkanki z niezdegradowanym materiałem genetycznym – tutaj niezwykle ważną rolę odgrywają biobanki, dające dostęp do takiego materiału. 

W ostatnich latach dzięki istnieniu biobanków pojawiły się również nowe możliwości diagnostyczne bezpośrednio dla pacjentów. Jeżeli pacjent zdecyduje się na przechowywanie próbki guza usuniętego w ramach standardowego zabiegu radykalnego lub biopsji, wówczas ma możliwość wykorzystania jej do celów diagnostycznych na dowolnym etapie dalszego leczenia onkologicznego. Wykorzystując materiał przechowywany w biobanku można m.in. wykonać diagnostykę całogenomową opartą na technologii WGS. Szczegółowa analiza zmian zachodzących w genomie nowotworowym może stanowić dla lekarzy wskazówkę usprawniającą dobranie skutecznego leczenia i szybkie eliminowanie leków, które nie mają szansy zadziałać u pacjenta.

Zastosowanie materiału biologicznego w walce z chorobami wewnętrznymi i zakaźnymi

Poznanie genetycznych uwarunkowań związanych z chorobami wewnętrznymi to kolejna dziedzina, w której bardzo ważną rolę mogą odegrać biobanki. Analiza danych genetycznych i dokumentacji medycznej pacjentów, których materiał biologiczny jest przechowywany w biobanku, pozwala zrozumieć korelację między różnymi chorobami i poznać ich ciąg przyczynowo-skutkowy, nawet po upływie wielu lat od momentu biobankowania. Takie postępowanie może pomóc wytypować schorzenia, które są czynnikami ryzyka wystąpienia kolejnych chorób, w szczególności sercowo-naczyniowych. 

Biobank - miejsce, w którym każdy pacjent ma realny wpływ na rozwój nauki

Badania prowadzone na próbkach zdeponowanych w biobankach niemal każdego dnia dostarczają znaczących doniesień naukowych. Biobanki to szansa na przyspieszenie opracowywania nowych terapii i sposób na dogłębne poznanie wielu aspektów choroby. Dzięki nim możemy poznać czynniki ryzyka zachorowania, podłoże genetyczne i patogenezę, a przede wszystkim potencjalne punkty uchwytu leków. 

Biobanki są wielką szansą dla medycyny, dlatego tak ważne jest budowanie świadomości i zrozumienia wśród pacjentów, że rozwój nauki może zależeć również od nich – wystarczy tylko zdeponować swój materiał biologiczny w biobanku.

*CUP (ang. cancer of unknown primary origin) to grupa nowotworów, które wywodzą się z nieznanego miejsca. Mogą być tak bardzo niezróżnicowane, że patomorfolog nie może określić tkanki, z której się wywodzą i klasyfikuje je od razu jako przerzuty. Jest to nadal mało poznana grupa nowotworów.